Podsumowanie

W powieści Diderota zderzają się bezustannie dwa sposoby ukazywania rzeczywistości: poważny i komiczny, to znamienna rysa nie tylko dla Kubusia, ale i samego gatunku, powiastki filozoficznej. Komizm pełni tu różnorodne funkcje: uświęca swobodę fikcji, pozwala połączyć to co różnorodne, pomaga wyzwolić się spod nacisku panującego światopoglądu, zastanych konwenansów, obiegowych prawd, pozwala spojrzeć na świat po nowemu i odczuć jego całkowicie inny porządek. Kubuś jest jednocześnie wykładem i zabawą. Sam siebie traktuje jak zabawę i równocześnie kpi z tych, którzy nie pojmują zasad, według których ta zabawa się rozgrywa. Wszystko wydaje się tu lekkie i dowcipne, ale tak naprawdę komizm stanowi bodziec do głębszych refleksji, do poruszania istotnych problemów, do rozstrzygania ich słuszności.