Komizm w powiastce filozoficznej (na przykładzie Kubusia Fatalisty i jego pana)

Kubuś Fatalista i jego pan powstał niejako na marginesie zasadniczej działalności naukowej i publicystycznej Diderota. Autor był jednak świadom wartości swego utworu, skonstruował go z niezwykłą precyzją. Kubuś to powieść, która nie mieści się właściwie w żadnych spośród głównych tendencji, zarysowujących się w powieściopisarstwie francuskim drugiej połowy XVIII wieku. Nie podporządkowuje się bowiem ówczesnym konwencjom powieściowym, ale pokazuje ich działanie – można powiedzieć – w sposób dość nietypowy, a wręcz ekstremalny. Nie ulega jednak wątpliwości, że w utworze Diderota występują liczne elementy pozwalające usytuować go po stronie powiastki filozoficznej, w jej najbardziej rozpowszechnionej w literaturze XVIII wieku Wolterowskiej wersji.